رمان «سمفونی مردگان» نوشته‌ی عباس معروفی از جمله کتبی است که هر فرد پارسی‌زبانِ اهل مطالعه باید دست‌کم یک بار خواندن آن را تجربه کند. این کتاب، افزون‌بر دریافت جوایز داخلی از جمله جایزه‌ی قلم جلال آل احمد، برنده‌ی جایزه‌ی بنیاد سورکامپ ۲۰۰۱ نیز شده.

فضای داستانیِ این رمان در منطقه‌ی سردسیر اردبیل و برف‌وبوران رخ می‌دهد و گویی در آن اندوه بشر به سرما و کولاک شبیه‌تر است که حیات در آن رنگ باخته و بوی مردگی می‌دهد. زمان داستان مربوط‌به دوران پس از جنگ جهانی دوم است. روایت این رمان دارای فضاهای گوناگونی است که در آن راوی مدام تغییر می‌کند و از سوی دیگر زمان داستان نیز از گذشته به اکنون و از اکنون به گذشته در حال تغییر است. این تغییر راوی و زمان داستان بر گیراییِ ادبیِ داستان می‌افزاید.

نویسنده در این رمان داستانش را با پیش‌درآمدی از آیات قرآن درباره‌ی برادرکُشیِ نخستین نسل انسان (از نگاه ادیان ابراهیمی) یعنی هابیل و قابیل می‌آغازد، دو برادری که هر یک نمادی از نوع بشر هستند. اورهان، برادر کوچک‌تر که پدر برایش الگویی بی‌کم‌وکاست تلقی می‌شود، می‌کوشد تا راه و شیوه‌ی او را در زندگی در پی بگیرد و آیدین، برادر بزرگ‌تر، زیبارو و با بهره‌ی هوشی بیش‌تر در برابر پدر و فرهنگ ایستای خانواده قرار می‌گیرد. داستان زندگی آیدین بر زبان شخصیت‌های گوناگون داستان روایت می‌شود. او پسری است که، با وجود مخالفت پدر و سنت خانواده، اهل کتاب و شعر است؛ چیزی که به‌زعم پدر سبب نابودی انسان می‌شود اما، با وجود مخالفت پدر با اندیشه‌ها و روش زیستنش، هم‌چنان به او عشق می‌ورزد.

این کتاب از جنبه‌های گوناگونی از جمله روان‌شناسی دینی، روی‌کردهای اخلاقی و شخصیت‌شناسی قابل توجه و بررسی است. گفتنی است فضای متغیر داستان سبب می‌شود تا خواننده با علاقه تا پایان داستان را بی‌تابانه به سر برد و، پس از پایان داستان، معانی بسیاری از بخش‌ها و خاطراتی که در بخش‌های آغازینِ داستان آمده را درمی‌یابد.

 

«اورهان نمی‌دانست چه کند. مرددبود. گفت: «تف سربالا نباشد؟»

– قال قضیه را بکن!

– اگر گوشه‌ی کار بیفتد چی؟

– نباید بیفتد باید زرنگ باشی

اورهان لحظه‌ای فکر کرد. سپس نگاهش را از ایاز دزدید. «مثل یوسف؟»

– مگر کسی بویی برده؟ سال‌ها گذشته و هیچ مشکلی پیش نیامد.

– با گوش‌های خودم شنیده‌ام که می‌گویند برادرکُش.

ایاز داد زد: «گُه می‌خورند!» و صدایش را پایین آورد: «مردم پشت سر خدا هم حرف می‌زنند.»

 

همان‌گونه که پیداست، جملات کتاب ساده و، در عین حال، باورپذیر هستند. افراد حاضر در داستان غالباً اشخاصی عادی‌اند که نوع گفت‌وگوی آن‌ها متناسب با سطح سواد و شغل آن‌هاست. افزون‌بر این، شخصیت‌پردازی داستان نیز به‌گونه‌ای طراحی شده که شما تقریباً می‌توانید تک‌تک شخصیت‌ها را در ذهن خود ترسیم کنید و با آن‌ها هم‌راه شوید. در پایان، نباید این نکته را هم نادیده انگاشت که در کتاب «سمفونی مردگان» ردّ پایی از عشق و دیوانگیِ اساطیری نیز به‌خوبی نمایان است.

 

خرید کتاب