فراز و نشیب پژوهش‌های ادبی

نوشته: فروغ اولاد

پژوهش‌­های ادبی در حال حاضر به دو دستۀ پژوهش­‌های دانش‌گاهی و غیردانش‌گاهی تقسیم می‌­شوند. در پژوهش‌­های دانش‌گاهی به دو دستۀ پژوهش‌­های اصیل و سنتی برمی­‌خوریم. پژوهش­‌های اصیل ادبی، که مبتنی‌بر نظریه­‌های کلاسیک و مدرن ادبی­ات‌اند، انگشت­‌شمار و بسیار ارزش‌مندند. این دسته از آثار با روی‌کردهای گوناگون به یک موضوع جدید در ادبیات کهن یا در ادبیات معاصر پرداخته‌­اند و از این دید پیش‌تاز و موفق بوده‌­اند. اما در حوزۀ بررسی و تحلیل ادبیات کهن هنوز هم پژوهش‌های سنتی به حیات خود ادامه می­‌دهند. پژوهش‌­ها در ادبیات کهن فارسی از دیدبررسی، تصحیح انتقادی و شرح دشواری­‌های متن ارزش‌مندند و هر سال که می‌­گذرد شروح گوناگونی بر آن‌ها – گاه کپی­‌برداری از گذشتگان – نوشته می‌­شوند و بسیار پرتیراژند اما عمدتاً فاقد نظریه­‌پردازی و واکاوی‌های مدرن­‌اند چون نویسندگان این دسته از آثار هنوز نگرشی سنتی به ادبیات دارند و از معنی کردن واژگان و تعبیرات دشوار متنی و تحشیه‌نویسی و تدوین واژه‌­نامه و فهارس گوناگون جلوتر نرفته‌­اند. (بیشتر…)

نگاهی به رمان شیرفروش

نوشته: تینا ناظم‌زاده

آنا برنز، که پس از بردن جایزه‌ی بوکر نزدیک به یک سال است نامش در دنیای ادبی بر سر زبان‌ها افتاده، نویسنده‌ی سه کتاب پرفروش است که از این‌میان تنها “شیرفروش” با ترجمه‌ی سونیا سینگ توسط انتشارات مجید روانه‌ی بازار ایران شده است. فضای کلی روایت‌های برنز به سال‌های 1968 تا 1998 ایرلند شمالی که از آن غالباً به‌عنوان دوره‌ی “مشکلات” یاد می‌شود برمی‌گردد، دوره‌ای که در آن ساکنین ایرلند شمالی با ایرلند جنوبی و انگلستان درگیر جنگ‌های خونین بودند چراکه برقراری توازن بین افرادی با میل ایجاد یک وحدت یک‌پارچه‌ و ملی با بریتانیای کبیر از یک سو و افراد خواستار جمهوری مستقل از انگلستان از سویی دیگر عملاً کاری ناممکن بود . این دوره در ادبیات ایرلند حائز اهمیت بسیاری است تا جایی که دست‌مایه‌ی نویسنده‌های دیگری جز برنز هم بوده است که خوش‌بختانه روزنامه‌ی گاردین فهرست کاملی از آن‌ها را ارائه داده است . از نگاهی دیگر، برنز در “شیرفروش” عمداً موضوعی سوخت‌شده را پیش می‌کشد تا با یادآوری روابط گذشته‌ی انگلستان و ایرلند، توجه خوانندگان را به روابط کنونی آن‌ها و تأثیری که تصمیمات انگلیسی‌ها در رابطه با مسئله‌ی برگزیت بر روی ایرلند می‌گذارد جلب کند؛ از این رو، این کتاب را می‌توان نمونه‌ای از ادبیات مقاومت نیز دانست. (بیشتر…)

حال‌وروز امروزِ شعر در ایران

نوشته: روجا چمنکار

 در این یک دهۀ اخیر شاعران بسیاری با شعرهایی درخشان ظاهر شده‌اند اما بررسی شعر این روزها را چند مسأله دشوارتر می‌کند. پیش از هر چیز فراگیر شدن رسانه‌های دیجیتال و فضاهای مجازی در آسان‌تر شدنِ انتشار و دیده شدن شعرها سهم بسزایی داشته و دارد. کافی‌ست نگاهی به تعداد شعرهای منتشرشده و اسامی شاعران در فضاهای مجازی بیندازیم. اما همین مسأله هرچند فضا را برای کسانی که با مشکلات چاپ و پخش آثارشان مواجه‌اند باز کرده و باعث شده مرزهای جغرافیایی برداشته شود و شاعران با مخاطبان خود در ارتباط دوسویه باشند اما نباید از آسیب‌هایش غافل شد. چراکه از سوی دیگر شعر جدی و خوب در این آشفته‌بازار گم می‌شود. مخاطب با حجم بالایی از شعرهای کوتاهِ شبیه به هم و بدون هیچ‌گونه هویت فردی و امضاء شخصی روبرو می‌شود و سلیقۀ شعری با وفور شعرهای با مضامین سطحی و شبیه به هم افول می‌کند. سطح مطالعه پایین می‌آید و این حضورِ صرفاً در فضای مجازی فعال بودن، به حس کاذبِ در مرکز بودن، حس کاذبِ شاعر بودن، حس کاذبِ مخاطبِ ادبیات و شعر بودن دامن می‌زند و فضایی موازی با جریان حرفه‌ای و جدیِ ادبیات ایجاد می‌کند که البته لزوماً در مقابل آن نیست و شاید در جاهایی هم‌پوشانی هم داشته باشد اما، به هر حال، گاه در غیاب مخاطب واقعی و نقد ادبی واقعی فرو می‌رود. (بیشتر…)